Av Ragnar Ulstein

Eit rop dukkar fram i minnet frå 9. april for 70 år sia i dag. Rop frå ein fiskeskipper. Han hadde den morgonen stått i rorhuset på båten sin. Det var midt i vårsildfisket. Ein svær stim hadde sege inn ein sunnmørsfjord. Ein flåte av sildesnurparar kom etter om morgonen. Der var så mykje sild at ho sprengde nøtene til den eine båten etter den andre. Dei heldige klarte å berge nota og deretter fylle båtane til dei var lasta nedåt ripa. Ein båt hadde så mykje sild i nota at skipperen forstod båten ville ikkje bere alt, og han vinka til nabobåtar at dei måtte kome til hjelp. Det hende aldri at nokon fiskeskipper var så galen at han tok inn meir fisk enn båten bar!

Mange notbåtar hadde ennå ikkje fått kast. Mannskapet sat og venta på ordren: – la nota gå! Men radioen stod på, og det skipperen høyrde der, forandra alt. I staden for at basen ropte: la nota gå! – ropte skipperen frå brua: Det er krig i Norge! Dei he teke Oslo! Kort etter forlet sildeflåten fjorden, heim til sine hamner. Vernepliktig ungdom om bord ville i land og melde seg.

Den same morgonen stimla elevane saman ved gymnaset i Volda. Ein i flokken ropte: Dei har tatt hovudstaden! Dei marsjerer inn på Karl Johan!

Så seint som 70 år etter melder tankane seg omkring den datoen som forandra livet. Dei same tankane kjem fram … at folket i val etter val hadde stemt inn på Stortinget menn og kvinner som for å tekkjes veljarane hadde brukt statens pengar til meir populære tiltak, og hadde bygt forsvaret ned. Dei måtte vel alle høyrt Hitlers krigstalar, visst om hans brot på folkeretten, visste om dei tyske jødane sin lagnad!

Heile folket måtte ha høyrt Arnulf Øverlands dikt: «Du må ikke sove» (1936) Hadde høyrt hans visjonære ord:
-«jeg tenkte – nu er det noget som hender – vor tid er forbi – Europa brenner»

Det viste seg at norske kragrifler og mitraljøser ikkje dugde mot fiendens panser, våre soldatar var hjelpelause mot fiendens stupbombefly, vi var som indianarar med pil og boge. Og vi hugsa med skam at folk opp gjennom åra hadde gjort narr av rekruttar som kom heim på perm i uniform. Midt i sjokket kom Vidkun Quislings forræderi, han vart Norges røyst i vår naud, i NRK. Heretter høyrde vi fiendens røyst – formidla av NRK’s eigne – våre eigne. Avisene vart heretter fiendens eigedom med stort sett same journalistar som før, våre eigne.

Det var dei modige si tid og det vart opportunistane si tid. Det var nære på at Regjeringa og Stortinget hadde kapitulert, men dei hadde til sist valt kampen, valt side, det blodige alternativet.

Kor intenst venta vi ikkje då på britisk hjelp! England som det hadde vore snakka så stygt om i historietimane våre, på gymnaset, England og Amerika! Men då britane og franskmennene vart for veike, då lengta vi etter det utskjelte Amerika.

Fordi Norge var i krig og nå tapte sitt land, vart det rekna som krigsbytte, eit rov, og det fekk eit styre deretter, eit totalitært. Inntrengjarane fekk norske menn og kvinner til hjelp, dei kom frivilleg eller tvungne.

Etter 1945

Det er viktig å hugse at norske topp-politikarar i sine store talar og appellar til folket dei første åra etter 1945, aldri snakka berre om freden, slik den britiske statsminister Chamberlain hadde gjort sist i 30-åra, og slik norske politikarar og hadde gjort. Men når dei talte om dei sentrale verdiane for folket vårt, nemnde dei alltid først Fridom og Fred! Fridom først! For mange år sida har våre politikarar gått over til å tale som statsminister Chamberlain i 30-åra: om freden. Den mest sentrale verdien for oss alle, fridom, blir ikkje nemnt.

Så langt unna som 30 år etter 1940, skreiv eg i eit notat:
«det som vi hadde forsømt før den datoen (9. april) og vår opportunisme, vårt svik mot oss sjølve, det har vi nå rundt oss igjen. I grupper som har medias øyre – ja som er i media – vart freden viktigare enn fridomen. Derfor hylla desse folka Stalin, og deretter Mao, og deretter Pol Pot, og vi var alle klar over, også dei som ropte, at dei hylla hundreårets verste folkemordarar. Mange politikarar og folk i media såg humbugen, og skulle gjerne ha sagt frå. Men dei få som torde, vart utstøytte av det gode selskap. Dei fleste jatta med. Det er framleis opportunismens store tid.

Har ikkje opportunismen ein pris?

Haustar vi kanskje forakt hos dei ikkje-vestlege innvandrarar som nå rykker inn? Verkar det kanskje slik på dei som på Adolf Hitler, at demokratiet er veikt, ja, falleferdig, og at dei kan ha god von om raskt å vinne over det? Dei som foraktar demokratiet blir etter kvart mange, og dei har utruleg nok den norske eliten med seg.

Ja, framandfolk langvegs frå sig innover landet. Oslo blir ein muslimsk-dominert by i vår tid.

«Dei he teke Oslo» ropte skipperen til sitt mannskap for 70 år sia i dag. Han hadde nyleg stått og sett nabobåten fange meir sild enn båten kunne bere. Men han ville snart få hjelp av ein annan båt. Det var ikkje verre. Det gjekk ikkje heilt galt med Norge heller, etter 9. april. Med andre si hjelp i tillegg til eigen innsats fekk vi fridom til slutt, etter tunge tap på land, sjø og i lufta.

Norge er eit av dei aller minste skip i verda, omgitt av verdas folkestim. Oslo ein liten hovudstad. Byen har alt teke inn meir enn båten kan bere! Kva følgjer får det for alle?
Tusenvis av fangar, sjøfolk og soldatar som kom heim til fritt land for 65 år sia – nå borte dei fleste – ville ikkje ha trudd det eg her har skrive. Korleis kunne det skje? Vart folket spurt før porten vart slått vidopen?

Dei som opna porten så vid, har vunne ein siger. Men vi står midt i ein åndsstrid, og den er slett ikkje tapt, og må ikkje stilne. Med varme må ein møte dei nye, unge landsmenn, så dei kan elske dette landet! Med større kraft enn før må ein røkte det vi har fått, det som har gjort folket meir rikt enn olje kunne. Arne Garborg uttrykte for hundre år sia sitt kamprop som gjeld til alle tider:

Ja lat oss strida Og lat oss tru
Og byggja med tankar ei bivre-bru
Til den heilage, høge framtid……..
For trui er som det skrive stend
Den magt som vinner på verdi

Les også

-
-
-
-
-