Sakset/Fra hofta

Kenan Malik kommer med bok om Rushdie-saken: From Fatwa to Jihad. Sist søndag sto et utdrag i Sunday Times. Jon Hustad i Dag og Tid har lest og skriver:

Malik voks opp i London og Manchester i 1970-åra, og byane var som mange andre byar i England, plaga med mykje rasisme. Denne rasismen nytta Malik og mange andre innvandrarar mykje tid til å kjempa ned. «Men vi såg aldri på oss sjølve som ‘muslimar’, ‘hinduar’ eller ‘sikhar’, ikkje eingong asiatar var vi, vi var svarte. (…) Og vi var like fiendsleg innstelte til religion som til rasisme.»

Utetter i 1980-åra var kampen mot rasismen langt på veg vunnen, meinte Malik. Ei av årsakene til det var massedemonstrasjonane og opptøyane i Bradford og andre byar i England, som Malik elles hadde vore med på.

Så kom Sataniske vers. Malik fór attende til Bradford, byen med relativt flest pakistanarar i England. «Eg ville finna ut kvifor folk hadde byrja å brenna bøker i gatene.»

I Bradford møtte han Hassan, ein kamerat frå London, som Malik kjende som tvers gjennom sekulær. Båe hadde dei vore medlemer av Det britiske kommunistpartiet, saman hadde dei drukke, teke narkotika, sjekka damer og heia på Arsenal. «Den einaste guden i Hassans liv var Liam Brady, Arsenals magikar på midtbanen.»

Hassan, synte det seg, var i Bradford for å vera med på organiseringa av protestane mot Sataniske vers. Noko hadde hendt, som Malik ikkje hadde fått med seg. Svaret var respekt, ein respekt som bygde opp grensene i staden for å byggja dei ned. Dei universelle verdiane var ikkje lenger løysinga, men problemet.

Mullah med makt
I april 1976 hadde fireogtjue muslimske ungdomar vorte arresterte i Bradford etter nokre gatekampar der dei hadde gått laus på ei gruppe av marsjerande nynazistar. Men, synte det seg, dei same ungdomane protesterte òg mot kvinneundertrykkjing og den dominerande rolla til moskéane. Sher Azam frå moskérådet i Bradford kunne ikkje tola dette: «Borna våre voks opp og lærde seg å hata kulturen vår. Dei vart dregne mot vestlege verdiar og vestleg livsstil.»

Den politiske eliten i Bradford vart nervøs, det same vart dei i London, i Birmingham og i andre byar. Og då Thatcher fekk makta, pumpa ho store summar inn i det ho og dei fleste andre såg på som antirasistisk arbeid.

I Bradford vart ei mengd menneske tilsette i såkalla relasjonseiningar; kommunestyret laga dokument etter dokument om korleis dei kvite kunne gjera tilhøva lettare for andre etniske grupper. Alt vart koka ned til ein tolvpunktsplan. Kvar einaste del «av den multietniske, multikulturelle byen vår har lik rett til å halda på eigen identitet, kultur, språk, religion og vanar». Og millionar av pund vart pumpa inn i moskéar og andre religiøse organ. Bystyret var òg med og skipa eit råd for konservative muslimar som skulle tala på vegner av dei mange muslimane i Bradford.

«Dei nye banda mellom by­­styret og moskéane», skriv Malik, «gav dei religiøse leiarane høve til å taka attende makta. Og etter kvart som den sekulære tradisjonen vart skvisa ut, vart militant islam den einaste staden for ungdom som ville gjera opprør.»

Mullaher med meir makt
Leiarane ville ha eigne og kjønnsdelte muslimske skular, halalkjøt, dei ville ha det sekulære bort. Det fekk dei, og då Sataniske vers kom, ville dei òg ha den romanen bort. Dei verdslege røystene hadde døytt ut. «Sekulære muslimar vart sedde på som forrædarar mot eigen kultur – dei tilhøyrde den ‘kvite venstresida’ – medan radikal islam ikkje berre var meir akseptabelt, men for mange òg meir autentisk. Det var slik Hassan enda opp som ærendsgut for mullahene.»

Ei liknande bok som den Kenan Malik har skrive, kunne truleg ha vore skriven om Noreg, Sverige, Tyskland, Nederland og ei rad andre vestlege land.

Lat krenkjinga byrja