Gjesteskribent

Av Jon Hustad, journalist og forfatter

Forblinda mann. Spørsmåla heng i lufta etter den fyrste episoden av Harald Eias Hjernevask: Korleis kan det ha seg at den såkalla kjønnsforskaren og predarwinsten Jørgen Lorentzen har ei stilling ved Universitetet i Oslo (UiO) – kvifor er han ikkje sparka? Kan den norske staten verkeleg finansiera det denne ideologisk forblinda mannen held på med?

Forskingsmetode er i grunnen nokså enkelt: Så fordomsfritt som råd skal vi søkja etter sanninga. Måten vi gjer det på, er gjennom å freista å få avkrefta våre eigne hypotesar. Det vi sit att med, presenterer vi i det offentlege romet. Men Lorentzen søkjer ikkje etter sanninga, han freistar ikkje å få avkrefta hypotesane sine, for Lorentzen veit. Han veit at kjønn er ein konstruksjon. Kvinne- og mannshjernen er frå naturen si side like. Og det som kjem frå den fremste forskingsnasjonen i verda, USA, er tant og fjas.
Fritt fram?

Eia på si side er «i en krisesituasjon, skilsmisse og greier». Det er difor han har laga Hjernevask, hevdar kjønnsforskaren både i NRK og i Dagbladet. Så langt har ingen leiar ved UiO rykt ut mot Lorentzen, korkje mot vitskapssynet hans eller psykologiseringa av Eia. Det skal vi ikkje tolka som at det er fritt fram å seia kva det skal vera for ein tilsett ved UiO.

Same kvelden som NRK gjorde Lorentzen til kjendis, var eg på seminar om den etter kvart mykje omtala Nedkvitne-saka. Jusprofessor og tidlegare rektor ved Universitetet i Bergen, Jan Fridthjof Bernt, heldt førelesing om tingrettsdomen mot historieprofessor Arnved Nedkvitne, som er sparka frå stillinga si som mellomalderhistorikar ved UiO. Konklusjonen til Bernt var klår: Den norske forskarfellesskapen kan ikkje akseptera avgjerda til Oslo tingrett.

Inkompetent og smalspora
Nedkvitne sende e-brev etter e-brev. Styraren ved Historisk institutt var etter hans syn inkompetent, smalspora, trongsynt og prega av oppveksten sin på Oslo vest. Han kunne ikkje leva med ein slik leiar. Ho på si side kunne ikkje leva med at desse påstandane vart spreidde til ein vid krins av lesarar. Ho hevda at Nedkvitne var illojal og klaga til leiinga. Dekanus, rektor og direktør gav henne medhald. Gong etter gong fekk Nedkvitne refs, gong etter gong vart han innkalla til møte, og gong etter gong nekta Nedkvitne å tala med leiinga eller å akseptera refsane.

Søkja sanninga
Lojaliteten hans låg ikkje hjå leiinga ved UiO, hevda Nedkvitne, lojaliteten hans låg hjå sjølve universitetsidéen, hardt og brutalt å søkja sanninga. Slikt er ikkje lenger lov, seier Oslo tingrett. Nedkvitne hadde som det står i domen, brote «lojalitetsplikten» andsynes arbeidsgjevar. Vert domen ståande, sa Bernt, er ein uunngåeleg konsekvens at norsk forsking vert dårlegare. Kritikk, same kor hard og personleg han er, kan ikkje verta møtt med anna enn motargument.

Domen mot Nedkvitne fortel oss langt på veg kvifor norsk kjønnsforsking generelt, og Lorentzen spesielt, har fått halda på. Alle desse forskarane ved UiO som har hata og forakta den konstruktivistiske kjønnsforskinga, har gjort rett i å halda kjeft. Dei har visst at det finst visse ting som ein ikkje kan seia utan å få smaka pisken. Som universitetsdirektør Gunn-Elin Bjørneboe har sagt det til Dagens Næringsliv: «Når noen opplever ytringer som krenkende, er det overtrådt en grense.»

Lydige forskarar
Oppseiinga og domen mot Nedkvitne har stadfest at Bjørneboe har rett i påstandane sine. Staten skal ha lydige forskarar, like mykje som staten skal og vil ha forsking som seier at kjønn er ein konstruksjon og kan endrast ved politisk dekret, og det lyt både den norske forskarfellesskapen og dei tilsette ved UiO berre finna seg i.

Eller som det står i den såkalla Mannsmeldinga til Regjeringa: «Når departementet frå 2008 finansierer eit eige mannsforskingsprofessorat ved Universitetet i Oslo, er det for å støtte opp under forskinga som ei viktig drivkraft for endringar i mannsrolla framover.» Det er som vi ser, lenge sidan dei las til examen philosophicum i Kunnskapsdepartementet.

Leik med ord
Men er det så fårleg då? Kan ikkje desse kjønnskonstruktivistane få halda på? Nei, kjønnskonstruksjon er ikkje berre ein leik med ord. Forskinga deira får reelle konsekvensar for reelle menneske. Ein av pionerane innanfor kjønnsforskinga er den nyss avlidne amerikanske psykologen John Money, som var professor ved Johns Hopkins. Han vart verdskjend for visstnok å ha prova at kjønn var tillært og ikkje ervt.

Money fortalde at han i 1966 hadde endra det psykologiske kjønnet til ein liten gut, David Reimer, etter at ei omskjering hadde skadt kjønnsorganet hans, og at «jenta» som kirurgisk hadde fått fjerna penis og testiklar og vorte gjeven ein vagina, no levde eit lukkeleg liv. På basis av funna til Money vart det standard over store delar av verda å operera gutar som ved fødselen hadde misdaningar i kjønnsorgana om til jenter. Også i Noreg gjorde vi dette.

Den verkelege soga
I 1997 fortalde den amerikanske anatomen og biologen Milton Diamond, som hadde fått kontakt med Reimer, den verkelege soga. Då Reimer var 14, hadde han truga foreldra med å gjera sjølvmord om dei endå ein gong tvinga han til å møta Money. Heilt sidan han var sju, hadde han bede om å få sleppa å møta Money. Foreldra kom til at det var best at «jenta» fekk vita soga. Som 15-åring endra han namnet sitt frå Brenda til David og byrja ein omfemnande prosess med testosteronbehandling og plastisk kirurgi, mellom anna fekk han laga ny penis. Reimer gifte seg seinare og stilte opp i pressa og var med i ein BBC-dokumentar.

Men som 38-åring gav han opp og tok livet av seg. Forskarar har no dokumentert ei rad liknande historier; også i Noreg har personar som har gått gjennom det same som Reimer, teke livet sitt. Historia til Reimer er velkjend. Artiklane til Diamond om saka er av dei mest siterte i verdssoga. Dei burde sjølvsagt ha vore grunnpensum ved all norsk samfunnsvitskapleg grunnutdaning.

Halda munn
Indisia, for ikkje å seia prova, for at psykologisk kjønn i sterk grad er medfødt, er no så overveldande at til og med Lorentzen burde ha fått det med seg. Rektor ved UiO, Ole Petter Ottersen, er lækjar og ein av Noregs mest internasjonalt siterte forskarar for arbeida sine om den menneskelege hjernen. Han veit alt dette som Lorentzen hevdar ikkje finst. Likevel har han så langt valt å halda munn og lata Lorentzen og kjønnsforskarane ved UiO tura fram som om Darwin aldri hadde eksistert.

I Tingretten sa leiinga ved Universitetet i Oslo at Nedkvitne var ein kompetent og dugande forskar og rettleiar. Likevel vart han sparka for langt mindre graverande utsegner enn dei Lorentzen har kome med om Eia. Lorentzen hevdar at evolusjonen stoggar ved halsen og talar rør, likevel får han halda på stillinga si som kjønnsforskar.

Lorentzens verd er flat.

Nokon får skubba han utfor kanten.

Jon Hustad er journalist i Dag og Tid. Artikkelen Ideologifabrikken ble først publisert i Aftenposten 7. mars 2010, og er gjengitt med forfatterens vennlige tillatelse.

Hustads øvrige artikler om Nedkvitne-saken kan leses her.