Sakset/Fra hofta

Krekar på ski. (fotomontasje)

27. februar 2019, vann Martin Johnsrud Sundby endeleg eit meisterskapsgull. Etter fleire pallplassar i VM og OL, etter fire stafettgull for Noreg i OL og VM og siger i verdscupen (2016/17), har han likevel aldri nådd «heilt opp», verken hjå konkurrentane eller hjå «folk flest». Før onsdag.

Det har heller ikkje vore enkelt å hevde seg, verken i eller utanfor løypa; for med Petter Northug som karismatisk og kontroversiell lagkamerat, har dei fleste stått i skuggen, på alle vis. Northug har satt standard; Northug var publikums- og mediamagneten – Sundby var den praktiske og nøkterne teoretikaren, den lavmælte og treningsivrige konkurrenten.

Seinare same dag, vart Maren Lundby verdsmeister i skihopp for kvinner. Med knappast mogleg margin, heldt ho nervane i sjakk, og tok heim – året sett under eitt – ei høgst fortent gullmedalje. Ja, vi elsker dette landet!

Så vakkert, så vakkert, så rørande vakkert
Eg er ikkje betre enn at når Noreg gjer det skarpt på idrettsbanene, så gret eg mine modige tårer. For Martin hulka eg minst eit kvarter; eg gjekk beint fram i dusjen (det var hardt også å vere tilskodar!!) for å roe meg ned – og då Maren vann, ja då gjekk det ikkje betre – tårene rann på nytt!

Martin og Maren – kultur x 2!
Som var dei to av dei åtte ungane i Anne Cath Vestby sine bøker om «Mormor og de åtte ungene». Sjølvsagt er vi på fornamn med dei! Dei er «oss» – dei er Noreg på sitt beste! Dei føyer seg vakkert inn i rekkja vi har hatt av toppidrettsutøvarar, og av andre personar som på ulikt vis har heidra «mor og far» Noreg, og gjort oss andre stolte – stolte og glade! Og dette er nasjonalisme av det inkluderande slaget; for vi unner også så inderleg vel også andre nasjonar gull og heider!

Ski er norsk historie
I Noreg har ein funne restar etter ski som er 5200 år gamle. På helleristingar finn ein også fleire prov på at ski var i bruk («Bølamannen» ved Steinkjer og «Rødøymannen» i Nordland) og i norrøn mytologi var Skade gudinne for ferdsel på ski. Ei kvinne, altså. Intet mindre. I «Kongsspegelen» og i Edda finn vi historier om skigåing. Namn som Sondre Norheim frå Morgedal, Trysil-Knut (sjekk ut filmen med ein herleg Alfred Maurstad i hovudrolla!), polfararane våre – namna deira står skrivne ikkje berre i snø og is, men i bronse, sølv og gull! Statuen av kong Olav med hunden sin i Holmenkollen er eit glitrande døme.

Kvinner får igjen delta
Under Oslo-OL i 1952, stod kvinnelangrenn for første gong på programmet. Distansa var 10km, og det enda med trippel finsk siger. Som fylgje av dette, vart det i 1954 rydda plass for kvinner si deltaking i Noregsmeisterskapet. Kjellfrid Gutubakken Brusveen vann ti-kilometeren (einaste distanse for kvinner) fire år på rad, og var såleis vår første NM-dronning. Sidan kom Rakel Wahl og Ingrid Wigernæs til, men først etter stafettsølvet (Wigernæs, Aufles, Mørdre) i VM 1966, vart kvinnene aksepterte som «ekte idrettsutøvarar». Wigernæs fortalde i eit intervju at kvinnene i dei første åra hadde med seg ei lita sminkeveske, og at dei alltid stoppa i «skogkanten» før målpassering for å pynte seg (sic!). Dette etter å ha fått sterk kritikk for «ukvinneleg» utsjånad i avisspaltene.

Vintersport er slett ingen verdssport
Under «the best olympics ever» på Lillehammer i -94, heldt eg landsforræderisk opphald på Tenerife. Dette har eg ikkje turt fortelje før no; etter 25 år er saka endeleg forelda! Vel, for mine to born, kone og mor, var tilhøva ypperlege; og såpass sportsinteressert var eg dog, at eg saman med andre nordiske menn (ingen kvinner) sat i ein mørk hotellkjellar og fylgde med. Særleg hugsar eg «aha-opplevinga» eg fekk under hopprennet i liten bakke. Her var Bredesen og Ottesen heilt i front, men dei farlege tyskarane Thoma og Weissflog var hakk i hel. 13 hopparar stod att på toppen i andre omgong, då spansk tv braut inn med ei ekstrasending: Ein bonde i nærleiken av Barcelona hadde dyrka fram ei tomat som var over tre kilo tung!
Av mine medsjåarar frå Tyskland og Finland, lærte eg meg mange nye interessante ord. Skuffa til margen traska vi slukøra ut til sol og 29 grader Celsius.

Fotomontasje.

På linje med squash og okseridning
Skisport og anna vintersport er altså noko vi driv med her i utkanten av verda. I følgje VG (januar -15), har sporten om lag like mange utøvarar som det er innan squash og okseriding. Ikkje rart då, at dei såkalla MENA-landa ikkje stiller til start; utan snø og is er det sjølvsagt uråd å drive vinteridrett. Men så kan ein jo spørje seg; burde ikkje integrering gjennom (til no) tre generasjonar også ha fått nokre nye landsmenn ut i langrennsløypene, ut i alpinbakkane, på skøytebanene? Ein rask gjennomgang av dei påmelde til Hovedlandsrennet på Gålå (28. februar til 3. mars), syner at slik er det ikkje – her er det ingen unorske namn å finne. Ein lakmus-test, dette, på integrasjon i praksis.

Ein liten – men avslørande – digresjon
Det er mange måtar å integrere seg på, men det vert ikkje gjort. I staden aukar segregeringa stadig – i heile Europa. HRS har i dag ein artikkel om ei bestemor i Antwerpen, Belgia. Der står det å lese at ei bestemor på 46 ynskjer svigerdøtra og seks ungar heim frå IS-kalifatet. Sjølv er bestemora tredjegenerasjon innvandrar frå Marokko; no vil ho ha «heim» fjerde- og femtegenerasjon. Ein belgisk domstol har slått fast at svigerdøtra er dømt til fem års fengsel, men at belgiske myndigheiter er forplikta til å hente mor og born heim. I Thilo Sarrazin si siste bok framgår det mellom anna at dess lenger frå Tyrkia ein tysk by er, dess høgre var støtta til Erdogan i siste val. Nasjonalkjensla aukar altså omvendt proporsjonalt med avstanden til «nasjonen ein har kjensle for».

Difor vaia det ingen norske flagg på Grønland i Oslo i dag. Difor vart det ikkje felt tårer i Groruddalen over Maren og Martin sine gullbragder. Difor var det stilt på Tøyen og Søndre Nordstrand.

Nasjonalkjensla strekk ikkje  langt…