Sakset/Fra hofta

I ei meiningsmåling frå 2009 vart journalist vurdert som eit av dei minst viktige yrka. I eit intervju i Journalisten kommenterte dåverande NJ-leiar, Elin Floberghagen, resultatet slik: «Jeg vil si at vi burde være på topp. Etter mitt syn er mediene ekstremt viktige.» No uttalte gjerne folk flest seg om kor nyttig journalistikk er, medan Floberghagen snakka om kva makt media har i samfunnet. Og der er eg heilt samd med henne. Mediemakta er ikkje berre stor, men skremmande, fordi påverknadskrafta er uavhengig av kvaliteten og sanningsinnhaldet i sendingane.

Hovudproblemet er ikkje større eller mindre faktafeil, men at avgjerande moment og synspunkt blir sjalta ut fordi dei ikkje passar inn i den historia journalisten vil fortelje. Viss ein er klar over dette, kan det gå på tilliten laus. Ei opinionsundersøking frå mai i fjor viste iallfall at berre ein tredel av befolkninga hadde tillit til at media handlar til samfunnets beste. Professor Lars Nyre har skrive ein interessant artikkel, Kritisk tillit til journalistikk, med utgangspunkt i denne målinga. I artikkelen drøfta han m.a. tillit som eit sosiologisk fenomen og sa mykje sant, rett og opplysande. Om dagsordenfunksjonen skreiv han dette: «Media bestem­mer ikkje kva folk skal meina, men dei bestem­mer kva folk skal meina noko om.» Dette er rett i den tydinga at media ikkje seier direkte kva ein skal meine, men dei vel premissane ein skal konkludere ut i frå og kan difor indirekte avgjere kva forståing og meining folk sit att med.

Når det gjeld asyl- og innvandringsspørsmål, er dette regelen meir enn unntaket. Eksempla er legio, men eg har valt to aktuelle. I Fritt Ords prosjekt, Status for ytringsfriheten i Norge, var truverdet til journalistane eitt av fleire tema. Hovudrapporten, som kom i september 2014, kan lastast ned her. Kommentarredaktør Jon Magne Lund i Vårt Land skreiv då om «Bruktbilselgere og journalister» , der han fornuftig nok konkluderte slik: «Folks holdninger til og meninger om mediene påvirkes i mindre grad av våre egenerklæringer enn av det de leser i avisene eller hører og ser i øvrige medier. Det betyr at mediene har en like stor som vanskelig oppgave i å overbevise om at integritet og troverdighet er det vi styrer etter. Vi vurderes etter det vi leverer og hvordan folk opplever dette, så enkelt er det.» Men nettleiaren hans frå 28. april i år, «Amen, Stordalen!», som er delt av meir enn tusen på sosiale media, manglar viktig og avgjerande informasjon om både Stordalens tilbod og om flyktningar generelt. Nettleiaren er også publisert på Verdidebatt, men det er ikkje der folk les og delar han. Difor blir dei ikkje korrigerte av fakta, som eg der kom med i kommentaren «Kasuistikkar gjev ikkje innsikt», eller av det eg skreiv her om kostnader og innvandrarbefolkning på lengre sikt og her om folketalsutvikling i Syria samanlikna med Noreg. No var det rett nok ikkje plass til så mykje informasjon i den korte nettleiaren til Lund, men det som fanst, var villeiande, og objektive fakta om kostnader og demografi blir det ikkje lagt vekt på eller gitt plass til elles, verken i Vårt Land eller i andre media. I staden får vi personfokuserte og tåredryppande reportasjar, som nok gjev innleving i flyktningar sin situasjon, men ikkje åleine er eit godt grunnlag for gode politiske val. Media fungerer difor fordummande på dette saksområdet.

Men ikkje alle medieredaksjonar blir møtt med same grad av mistillit. Dei såkalla tabloide avisene, VG og Dagbladet, som i hovudsak baserer seg på laussal, kjem dårlegast ut. Av omtalen i Kampanje frå mai i fjor ser vi derimot at Aftenposten, NRK og TV2 skårar nokså høgt på tillit. Spørsmålet er om dette er fortent eller iallfall for fjernsynskanalane delvis er ei følgje av det gjennomslag nettopp dei har med autentiske filmopptak som dokumentasjon. Også presentasjonsmåten med dei same nyheitsformidlarane i årevis, kan skape eit personleg tillitsforhold som ein ikkje får ved å lese avisartiklar utan oppgitt forfattar. Det er truleg for å styrkje truverdet at avisene siste åra har byrja med bilde og namn på journalisten som er ansvarleg for den aktuelle artikkelen. Men tillit borgar uansett ikkje for edruelege og sannferdige nyheitsinnslag. Både TV2 og NRK har mange diskusjonar med svært skeivt deltakarpanel, og sjølv tabloidaviser har fleire gonger gjort godt gravearbeid og avslørt ting som ikkje toler dagens lys.

Det andre aktuelle eksemplet eg vil nemne er Dagsnytt atten frå 30.4., der syriske flyktningar og drukningsulykkene i Middelhavet var tema endå ein gong. Eg har sett meir ubalanserte program enn første del, der statsminister Solberg var med. Men ingen snakka om den enorme befolkningsauken i Midtausten og Afrika, verken den som har skjedd til no eller den som vil kome, gitt alle unge i denne delen av verda. Dugnad vart derimot nemnt av fleire, m.a. Jonas Gahr Støre. Programleiar Tomm Kristiansen var den einaste som kanskje antyda at det ikkje var gjort ved eit skippertak å ta hand om alle flyktningane. Han sa det slik: «Men ærlig talt. Dette kommer ikke til å gå over.» Venstreleiar Trine Skei Grande har studert både sosialøkonomi, statsvitskap og historie, men presterte likevel å seie at folk frå Syria står oss nær historisk sett. Sosialøkonomien må ho også ha lagt på hylla. Der var heller ikkje Kristiansen særleg oppdatert. Han snakka om at «det blir operert med svære milliardtall, men de skal jo få seg jobb.» Ei slik utsegn viser at han ikkje kjenner forskningsfunn frå Frisch-senteret eller vel å halde dei skjult. Og Kristian Rose Tronstad frå Norsk institutt for by- og regionforskning jatta med og sa at yrkesaktiviteten blant innvandrarkvinner i Noreg var på nivå med det kvinner har i Italia, så dette var ikkje noko problem. At vår velferdsstat baserer seg på høg yrkesaktivitet for begge kjønn, nemnde ingen av dei. Tronstad meinte òg at nokre tusen flyktningar frå eller til ikkje spelar noko rolle for landet vårt, som hadde gitt arbeid og husrom til seksti tusen arbeidsinnvandrarar siste åra. «Dreg du den, så dreg du den», som kjerringa sa til merra som var spent føre staurlasset. Jan Egeland snakka seg varm om «ufattelige menneskelige lidelser i Middelhavet». Det skal ikkje mykje innsikt til for å gje han rett. Å vere innelåst under dekk i ein båt som går ned, er eit av det verste mareritt som tenkjast kan. Men ansvaret ville flyktningjurist Vigdis Vevstad leggje på Europa, som i følgje henne både har kapasitet og kompetanse til å hindre slikt. Ingen syntest å ville plassere ansvaret der det høyrer heime, blant svært kyniske og brutale menneskesmuglarar, eller vurdere om færre eller fleire vil bli sende til havs i søkkjeferdige skip om risikoen i kvart einskild tilfelle er noko redusert. Vevstad nemnde heller ikkje kva ansvar folk i til dømes Syria og Somalia har for ei seksdobling av befolkninga på to generasjonar og for borgarkrig og samanbrot i begge landa. At styresmakter i andre land blandar seg inn, kan ikkje brukast til å eliminere ansvaret for dei som starta borgarkrigane. Egeland bagatelliserte det norske bidraget til no, men på ein ny og oppfinnsam måte: Vi er blant dei minst dårlege til å hjelpe! Han veit nok at per innbyggjar har berre Kuwait ytt meir til hjelp for flyktningane i Midtausten.

Ved ein skjebnens ironi handla det neste innslaget i Dagsnytt atten om forholda i Pakistan. Journalist i NRK, Atta Ansari, gav eit godt bilde av den kaotiske rettstilstanden der, med minst fire parallelle system av domstolar, og med sikkerheitspolitiet på begge sider i kampen mot Taliban. «De renes land«, eksklusivt for muslimar, har vore ein samanhengande katastrofe frå 1948. Med endå fleire muslimske innvandrarar, som dei fleste politiske parti no ivrar for, går vårt kjære fedreland snart i same retning. Viss vi skal ta i mot fleire frå Midtausten, bør vi derfor prioritere kristne, som verkeleg er dei forfølgde i regionen.