Kommentar

Samfunnsøkonomiske konsekvensar av innvandringa er stort sett kalkulert på to måtar. Somme har vurdert i kva grad ulike innvandrargrupper tek del i produksjonslivet, og andre har sett på kor mykje dei i gjennomsnitt betalar i skatt og får i offentlege stønader. Eine eller begge metodane er nytta av både Frisch-senteret, Brochmann-utvalet, SSB, Finansavisen og HRS. Sjølv om alle desse har kome fram til samla nettoutgifter på mange titals milliardar i året, har sjeføkonom i LO, Stein Reegård, sagt at ein også må ta med kostnader til infrastruktur for fleire millionar nye innbyggjarar. Det vil gje tilleggsutgifter på minst halvannan million per innvandrar utover dei fire millionar vi frå før veit kvar ikkje-vestleg innvandrar kostar oss.

Men sjølv 5.5 millionar per framandkulturell innvandrar er for lågt sett. Forbruket av offentlege tenester er nemleg ikkje det same per innbyggjar. Innvandrarar belastar i gjennomsnitt både politi og rettsvesen, undervisnings- og helsesektoren i større grad enn norskætta gjer. Av omsyn til plass og personleg kompetanse skal eg her avgrense meg til å peike på nokre sjukdomar som er meir vanleg blant innvandrarar enn i befolkninga elles og som difor gjev større utgifter per individ og til dels også representerer ein risiko for andre. Eg vil også nemne korleis innvandringa på anna vis har gitt auka kostnader for helsevesenet.

Personar frå Det indiske subkontinent har sterkt auka risiko for å få diabetes type 2. I Noreg gjeld dette dei store innvandrargruppene frå Pakistan og Sri Lanka. Ei undersøking frå Oslo i 2003 viste at 27% av kvinner frå «Sør-Asia» i alderen 30-60 hadde diabetes, mot 3% av dei norske. Dette vil i neste omgang vise att i frekvensen av hjarteinfarkt, leggsår, gangren og amputasjonar. Både diabetes og kransarteriesjukdom i hjartet er kroniske tilstandar som krev store ressursar av helsevesenet, både i og utanfor sjukehus.

Frå media kjenner vi til ei rekkje drap utført av menn med utanlandsk opphav. I ti av fjorten partnardrap i første halvdel av 2013 var mordaren ein innvandrar. FMI førte frå 1981 til 2008 rekneskap med kor mange nordmenn som var drepne av innvandra utlendingar og kom til 58. Frå 2013 hugsar vi dei siste tre drapa på Valdres-ekspressen. Nokre av desse gjerningsmennene har vore psykotiske og blir omtala som tikkande bomber. Psykosar er ein akutt eller kronisk realitetsbrest som er meir vanleg blant immigrantar enn mellom dei som får vere i sitt vante miljø. Når sjukdomen fører til drap eller alvorlege overgrep, får han konsekvensar også for helsa og livet til titals andre enn den og dei som primært er råka. Kostnaden er stor, først og fremst i form av angst og liding for offer og/eller pårørande, men også for samfunnet pga sjukmeldingar, lågare tillitskapital og auka utgifter.

Etterkvart minkar det med nordmenn som kan få tilbakefall av tidlegare gjennomgått tuberkulose. Til gjengjeld har vi fått stadig meir import av denne alvorlege sjukdomen. Mange innvandrarar arbeider som assistentar i barnehage eller skule, i nær kontakt med barn som enno ikkje er BCG-vaksinerte og difor er ekstra sårbare for tuberkulosesmitte. Siste åra har vi fått rapport om smitteberande tilsette i barnehagar i mange kommunar, m.a. Oslo, Stavanger, Trondheim og sjølv på mindre stader som Førde og Kvinesdal. I Sarpborg måtte 700 personar testast i fjor etter at ein reinhaldar fekk påvist sjukdomen. Dette er ein del av framtida vår, seier smittevernlegen i Kristiansand. I alle oppslaga er likevel tonen bagatelliserande og beroligande, trass i at multiresistent tuberkulose er på sterk frammarsj. I media blir det heller ikkje nemnt at den smitteberande nesten alltid er ein innvandrar og difor aldri vurdert som eit problem at vi plasserer dei minste og mest forsvarslause barna våre i frontlinja for slik smitterisiko.

Også fleire andre infeksjonssjukdomar er i stor grad importerte. I Folkehelserapporten frå 2014 står dette:

«Ved besøk i tidligere hjemland har særlig innvandrere fra lavinntektsland i Afrika og Asia økt risiko for å bli smittet med enkelte infeksjonssykdommer. I de siste årene er om lag halvparten av de meldte tilfellene med malaria, tyfoid- og paratyfoidfeber og hepatitt A smittet i Pakistan eller India.»

Tilfella av HIV/AIDS blant nye innvandrarar er heldigvis fallande, men berre frå 2000 til 2008 kom det tusen HIV-positive innvandrarar til Noreg, mange av dei med lite kunnskap om sjukdom og smittefare. Oppfølging, medisinering og kontroll av desse krev omfattande innsats frå helsevesenet, og varig behandling med fleire medikament mot virus er ganske dyrt.

Mange innvandrarar arbeider i ulike stillingar på sjukehus og i pleie- og omsorgssektoren. Eit gjennomgåande problem er dårlege norskkunnskapar, som er ein stor risikofaktor i all pasientkontakt. Men også når rollene er ombytt, med innvandraren som pasient, kan kommunikasjon by på store vanskar pga mangel på felles språk og kulturelle referansar. Då må ein bruke tolk, eventuelt tolketeneste per telefon. Begge delar er tidkrevjande og kostbart.

Frå 1. januar i år vart «Lov om rituell omskjæring av gutter» gjort gjeldande. Ho pålegg dei regionale helseføretaka å organisere spesialisthelsetenesta slik at dei som ønskjer det innan helseregionen, kan få utført rituell omskjering av gutar på ein forsvarleg måte. Sidan det bur så få jødar i Noreg, blir dei aller fleste brukarane å finne mellom muslimske innvandrarar.

Eit anna krav frå muslimar er servering av halalmat på sjukehus. Som første sjukehus innførte Akershus Universitetssykehus dette frå 30. mai 2013, eller Ahus vart halal-sertifisert, slik ‘Utrop’ omtalar det : « Både Høyland og Afsar kan garantere for at faren for krysskontaminering er totalfraværende – det vil si at varene ikke blandes. Generalsekretæren kan forsikre om at dette gjelder både råvarer, krydder eller produkter som inneholder e-stoffer som ikke er tillatt i islam å konsumere, samt utstyret som brukes.» Det er grunn til å presisere at ‘kontamineringa’ det er snakk om, ikkje gjeld bakteriar. «Neste steg er å få kantina halal-sertifisert», sa generalsekretær i Islamsk Råd Norge, Mehtab Afsar for knapt to år sidan. Seinare vil slike tiltak sikkert konkurrere om knappe helsekroner også ved andre sjukehus.

Ei endå meir kuriøs kostutgift som innvandringa har medført for sjukehusa, har eg tidlegare skildra på Verdidebatt.

Alle ekstrautgiftene som helsevesenet har fått pga innvandringa ligg innbakt i stor kostnadsauke og budsjettsprekk for helseføretak og offentleg finansiert medikamentbruk. Det er difor heilt uråd å kalkulere eller synleggjere dei. Slik er det også for tilsvarande meirkostnader på skulesektoren og for politi og rettsvesen. Derfor er dei reelle utgiftene ved innvandring ein god del høgre enn sjølv dei høgste overslaga som er gitt til no. Når det gjeld helse, kjem auka risiko for landets eigne innbyggjarar i tillegg, og især for barna våre.