Tavle

Oslo 20171010. Forfatter Maja Lunde er nå aktuell med boken «Blå» som er en oppfølger til boken «Bienes historie». Det er forventet to bøker til i serien hun skriver om menneskenes og naturens sårbarhet. Foto: Torstein Bøe / NTB scanpix

I den tyske tv-kanalen Arte sin serie «Durch die Nacht mit…» («Gjennom natta med…»), møttast måndag 21.10 aktivisten Carola Rackete og den norske forfatteren Maja Lunde. Tv-teamet meinte at dei må ha mykje å snakke med kvarandre om. Slik vart det ikkje.

Programmet er tatt opp i Oslo, ein strålande og varm seinsommardag. Badelivet i den nye havna vert skildra, operahuset vert naturlegvis presentert – «som med sin glasfasade når høgt over oljetankarane som kjem glidande inn fjorden».

I denne såkalla «postindustrielle idyllen», demonstrerar yrkesdemonstrantane i Extinction Rebellion – til ære for heltinna Carola Rackete, skipper på NGO-skipet «Sea Watch», som med nød og neppe (og med hjelp av pengesterke bakmenn og svake politikarar) unngjekk fengselsstraff i Italia tidlegare i år.
Rackete vert intervjua, medan «Power to the people»-rop runger frå dei frammøtte demonstrantane.
Så kjem den norske forfattaren Maja Lunde syklande. Sjølvsagt har ho på seg hjelm.

Noreg – ein gigant innan klimavern

Episoda av «Gjennom natten med …» på Arte, vart sendt på tysk tv. To kvinner – som på kvart sitt vis har blitt symbolske skikkelsar i ein ny generasjon. Produsentane har valgt Oslo som kulisse, av di «byen står for transformasjonen til eit bærekraftig økonomisk system.» Så veit vi det.
Vidare fortel «the overvoice» at «Noreg hevdar å vere i den ypperste verdselita når det gjeld spørsmål – og tiltak – for vern av klimaet. Annankvar bil er allereie elektrisk (sic!), og Oslo vart vald til «European Environmental Capital 2019». Skogane og fjordane dominerer byen sin silhuett, like naturleg som om det aldri hadde eksistert noka klimaendring.»

«Oslo er ein sprø by,» seier Maja Lunde, «den er stor og liten på same tid, er både nær knytta til naturen, samstundes som den er høglytt og urban.»
Begge kvinnene føler seg komfortable i det varme lyset fra den skandinaviske sommerkvelden. Medan Carola Rackete har blitt kjent for sin dedikerte (og høgst kontroversielle) innsats for migrantar i Middelhavet som kaptein på Sea Watch, er Maja Lunde ein av Noregs mest leste kvinnelege forfattarar. Megasuksessen (i norsk målestokk) – «Bienes historie» – fekk bokhandlarprisen i utgivingsåret 2015, og er oversett til ei rekkje språk. Og sjølv om ho tematisk spenner vidt, hevdar ho at det å forhalde seg til naturen, og å stille dei rette spørsmåla, er hennar fremste oppgåve som forfattar.

Rackete og Lunde vert skildra som to kvinner med mange likheiter, dei er unge, progressive og velutdanna. Eigentleg burde dei ha mykje å fortelje kvarandre. Men heilt frå starten av oppstår det gnisningar. For sjølv om turen til Fram-museet og deretter eit besøk på ein «hipster» matmarked og ei utstilling for samtidskunst går fredeleg for seg, finn dei få fellesreferansar i dialogen som følgjer deretter.

Å lese prosa er vekkasta tid

German captain Carola Rackete arrives for a hearing over accusations she aided illegal immigration in Agrigento, Sicily, Italy July 18, 2019. REUTERS/Guglielmo Mangiapane

«Å få born til å lese romanar er konstruktivt,» seier Maja Lunde – det fremjer empati. Carola Rackete svarar at ho ikkje har lese skjønnlitteratur sidan ungdomen, kun vitskaplege studier. Å lese romanar gir henne kjensla av å kaste tida bort, hevdar ho.
Ein legg merke til kor Maja Lunde stivnar til av denne kommentaren. Ein ny tur reddar situasjonen. No med e-scooterar, som begge finn vanskeleg å handtere.
Dei snakkar med klimaaktivistar, som fortel om skandinavisk politikk. Særskilt er straffene for «klima-blokader» altfor høge, hevdar aktivistane. Men vi kjempar vidare, er credoet.
Samtalen dreiar seg no om den gjeldande nyheitssituasjonen. Å støtte flyktningar er nødvendig, og Europa gjer for lite. Dette er dei skjønt samde om. Sosial ulikheit er meir og meir utbreidd, må ikkje det økonomiske systemet endrast for å utjamne skilnadane? Og at Berlin er ein flott by, er dei også samde om. Men det virkar som om Carola Rackete har tatt på seg ei maske – ei hard og utilnærmeleg. Ei maske det virkar som om Maja Lunde freistar trenge igjennom. Dette skapar ei melankolsk tyngde, som tek heile femti minutt av Andreas Nickl sin film.

Berre sjeldan ser ein personen Rackete dukke fram bak maska. Men då dei sit og høyrer den norske songerinna Fay Wildhagen synge: «Du er annleis, merkar du kjensla, når du ikkje er på rett stad?», smiler Carola Racket – eit augeblikk avslappa og til stades.

«Eg er ikkje lenger eit barn»
«Far min har ei heilt annan politisk haldning enn meg,» seier ho ettertenksamt. «Han gjer profitt i det noverande økonomiske systemet,» held ho fram. Maja Lunde nikkar forståande. Ho fortel også om hendingar som prega henne i ungdomen. Til dømes den eittårige seglturen ho foretok då ho var sytten år; ein tur som introduserte henne for naturen, og gav henne tryggheit.
«Å skrive har blitt mitt middel til å protestere,» seier ho. Og appellerer til Rackete at ho bør lese meir prosa – det er bra for sinnet. Carola Rackete kontrar imidlertid med: «Ich bin kein Kind mehr». («Eg er ikkje lenger eit barn»). Dette med «revolusjonerande patos», ifølgje Frankfurter Allgemeine Zeitung.
Programmet etterlet sjåaren i ein lett rådlaus tilstand. Ei sjølvstendig forfatterinne har møtt ein kontroversiell skipskaptein, som i rolla som ei både hata og akta heltinne, tilsynelatande ikkje føler seg heilt komfortabel.

https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/medien/carola-rackete-mit-schriftstellerin-maja-lunde-bei-arte-16440504.html

Kjøp Alexander Graus “Hypermoral” fra Document Forlag her!