Kommentar

Når ein publiserer saker som – dersom dei er sanne – vil sende presidenten for ein riksrett, så må media tenkje seg godt om. Finst berre anonyme kjelder og ingen handfaste bevis, må redaksjonen forstå at konsekvensane for landet ved å publisere er omlag like skadelege som om rapporten var sann.

Dersom mediehusa er opptekne av si samfunnsrolle, sjølvsagt.

Redaksjonen må dessutan tenkje: Rapporten er finanisert og tinga av Trump sine motstandarar i både det republikanske og demokratiske partiet, noko vi veit. I ein valkamp er dette ikkje heilt uvanleg. Etter valet, og når rapporten dessutan er heilt utan bevis, akkurat når han skal innsetjast, bør ein redaksjon då løfte fram saka, ei sak som fremjar grove påstandar om konspirasjon mellom Trump og Russland?

Orienteringa om etterretningsrapporten, som CNN refererte (CNN sin oppdaterte versjon her) var sjølvsagt konfidensiell. Skal ein publisere konfidensielle saker, må eit mediehus sjølvsagt gjere dette berre dersom dei kan forsvare det med si samfunnsrolle. Det måtte vere spesielt viktig for landet at dette blei kjend, med andre ord. 10 dagar før innsetjing. Anonyme kjelder. Konspirasjon. Kompromitterande materiale.

Redaksjonen må også tenkje: Er Russland aktiv innan undergraving av USA og andre vestlege land gjennom hacking, propaganda, fake news (sjå også her og her) – noko vi veit er rett – kan også denne saka om Trump vere ein del av dette. Det er ein rimeleg hypotese.

Det kan også vere snev av sanning ein stad, (ein prostituert her og der) nok til å få konspirasjonsteoriane til å rulle? Det mest handfaste er truleg Paul Manafort som var kampanjesjef ei tid for Trump, og som no skal vere tilbake i teamet rundt Trump. Manafort har vore ein sentral rådgjevar og politisk operatør for ei rekkje republikanske politikarar, frå Ford til H.W Bush, men han er også kjend for sitt arbeid for den prorussiske Viktor Yanukoviych i Ukraina mellom 2004 og 2008, skriv Fortunes. Dette har fått mange, også denne skribenten, til å tenkje at Trump ikkje ser faren ved Putin. Å ha folk i staben som er pro det eine eller andre er likevel ein ting – Manafort sitt arbeid er kjent stoff – men å ha eit hemmeleg samarbeid med Kreml i valkampen er noko heilt anna – det er konspirasjon. Rapporten skal mellom anna hevde at folk i Trumps kampanje møtte etterretningsfolk frå Russland for å diskutere hacking av demokratanes epostar. Kontakt mellom Trumpleiren og Kreml skal ha gått føre seg i mange år. Det er ein dryg påstand. Men er det ikkje like sannsynleg at Trump også kan vere utsett for ein russisk operasjon. Einskilde kontaktar med Trumps organisasjon kan har blitt etablert, nok til at andre kan bygge ein konspirasjon av det? Kor mykje skal eigentleg til?

Hypotesen om at Putin hjelper Trump til makta er dessutan ikkje overtydande nok. Det er berre halve historia. For kva er Putin sitt mål? Eit sterkt USA under ein sjølvsikker Trump? Neppe. Han ønskjer USA ut av Russlands interessesfærar, slik som Europa og Midt-Austen. Han ynskjer ein ny global maktbalanse, med Russland som ein sentral stormakt. Til dette treng han eit svakt USA, ein svekka president – uansett kven det er.

Det ser ut til at Russland hacka Demokratane sine epostar, men det er like sannsynleg at Moskva også ønskjer å undergrave Trump. Republikanarane sine epostserverar var også utsette for hacking. Og kva betre måte finst enn å la det kome fram at Trump er i lomma på Putin? Og deretter lene seg tilbake og sjå USA vakle under eit indre inferno av politisk strid.

Det er ikkje Trump eller Clinton som er målet for Putin, men USAs demokratiske system, stabilitet, styrke, posisjon. Kan det vere slik? Kven er det i så fall som utan å vite det dansar etter Putins fløyte? Trump eller CNN?

Når det blei avslørt at russarane hadde hacket Demokratane sin epostserver, kom denne interessante skilnaden fram i synet på kva Russlands motiv kunne vere. CIA meinte russarane ville hjelpe Trump, medan FBI trudde heller føremålet var å undergrave tilliten til det demokratiske valsystemet.

Eit moment som styrkjer FBI sin teori er at svært få trudde Trump ville vinne, i alle fall ikkje tilbake i perioden når hackinga fann stad, skriv Alex Plitsas – ein etterretningsekspert som rett nok er pro-Trump. Når russarane planla og gjennomførte operasjonen mot USA måtte det ha vore basert på ein analyse av kven som truleg ville vinne. Russarane måtte i alle fall tenkje at sjansane for at Clinton vann var store. Dermed må føremålet med hackinga og lekkasjane av epostar frå Clintons kampane ha vore å svekke den komande president Clinton, undergrave tilliten til den demokratiske prosessen, og ikkje berre å hjelpe Trump.

Viss Plitsas og FBI har rett, kan også den aktuelle Trumprapporten ha som primære mål å undergrave tilliten til det amerikanske demokratiet og den sittande presidenten.

Korleis kan russarane ha fått dette til? Rapporten er skriven av ein britisk ekspert på oppdrag frå truverdige John McCain og andre som tvert om er svært Putin-kritiske? Jo, rapporten kan byggje på informasjon som russarane har gjort tilgjengeleg for den britiske etterretningseksperten som skreiv den. Kven veit. Viss Putin kan køyre ein operasjon inn mot båe dei amerikanske presidentkampanjane, kan dei også få til dette.

Media har eit samfunnsansvar, heiter det. Samfunn, det er USA det, i denne saka. Vel, CNN. Kva ansvar tok de denne gongen?

CNN er no i fryseboksa ei tid. Trump har all rett til det. CNN er ikkje angripen av mobben, ikkje stengt av politiet, kontora ikkje sett fyr på, ytringsfridomen til CNN er uendra, dei er berre ignorert på ein pressekonferanse. Det er eit anna univers enn Russland.

Media har fått ei rolle dei må forvalte med varsemd. Dei har ikkje noko slags privilegium utover fridommen til å arbeide og publisere. Trump har eit mandat frå folket under konstitusjonen. Han har eit ansvar for landet som er konstitusjonelt forankra, media ikkje. Og mykje kan tyde på at det er Amerika russarane vil svekke, ikkje Trump dei vil hjelpe.

Mykje tyder vidare på at Trumps relasjon til Russland heller vil følgje Th. Roosevelts «speak softly, and carry a big stick». Mens Clinton og Obama gjorde det motsette. Jf red line i Syria. Store ord, ingen konsekvens. Det er likevel all grunn til å vere uroleg for Russlands stormaktsambisjonar og korleis dei har opna for militær makt for å nå sine mål. Mykje talar for at Trump kan vere ein vel så truverdig motvekt til Putin som Clinton. Det vil vise seg. Trump sine utsegn om Russland gir god grunn til uro, men det er forskjell på autoritært svermeri og realpolitikk.

Trump er eit brot med meiningseliten. Ingen tvil. Trump var av mange sett på som ein siger over eit hegemoni innan politikk og media, eit samrøre. Det er kanskje urettferdig, kanskje er det alltid slik det blir, men det synest som ein rimeleg del av den konkurransetilstanden det SKAL vere i eit demokrati; slike hegemoni må og kan bli utfordra. No, etter pressekonferansen, blir det ropa høgt om autoritære trekk, mellom anna frå PEN Amerika. Latterleg. Obama gjorde om lag det same med Fox news for åtte år sidan.

pressekonferansen ville journalistane frå CBS og CNN ha presidenten til å stadfeste at: nei, der var ingen kontakt med russarane. Hadde Obama blitt sett under liknande press for å avkrefte påstandar som er grunnlause og ekstreme, ville han også vridd seg unna. Alle som kan noko om politisk kommunikasjon veit at slike inkvisitoriske spørsmål svarer ein ikkje på.

Slike spørsmål er eit triks i boka. Slik får journalistar laga ein dagsorden basert på spekulasjonar; slik fyller dei ein slik dagsorden med stoff, og slik får dei presidenten til å vere med på spelet. Ei slik erklæring frå Trump ville stadfeste at det er grunnlag for å stille spørsmålet. Difor svara han heller ikkje.

Ein kvar i bransjen veit korleis spelet går føre seg: Ein svak rapport – berre den blir løfta inn i rampelyset, berre den er vinkla rett, berre den er etterspurd – kan brukast til å opne eit tema, stille spørsmål, starte ein debatt, sette dagsorden, utløyse kommentarar og analyser, forside etter forside. Slik kan heile presidentperioden gå. Trump vil ikkje vere med på dette.

Pressekonferansen er ikkje ein stad for journalistane til å sette sine agendaer. Det er ikkje pressa som eig ein pressekonferanse. Dei eig avisa, ikkje kjeldene. Ein leiar skal ikkje danse etter ein annans agenda. Ein pressekonferanse er ikkje ei høyring.

For vi veit kva som kjem no. Agendaen er sett. No blir det nye drypp dag for dag frå og om Trumprapporten, og kvar av dryppa vil sjå alvorlege ut, før ein får sjekka og testa dei. På den måten har dei Trumpadministrasjonen på kornet. Det blir den daglege pisken. CNN starta ballet, difor reaksjonen. Trump veit kva som vil skje, og han nektar gå spissrot i fire år. Han slår tilbake.

Dette handlar om meir enn Trump. Etterretningsrapporten er eit kampanjeprodukt. Det var også det rapporteringa starta som. Men valkampen er no over. Om nokre dagar tek Trump over – og eit av dei mest sentrale hendingane som kjenneteiknar eit demokrati, nemleg fredeleg og ordna skifte frå ei regjering til ein annan – sjølv mellom politiske motstandarar – skal no finne stad. Dette skjer i verdas mektigaste land, det største demokratiet, det mest sentrale landet for stabiliten og styrken i den demokratiske verda. Og så skulle Trump la ein rapport med grunnlause skuldingar, ei veke før innsettinga, få prege dagsorden?

Journalistane er vande med at dei har vore portvaktarar mellom veljarane og politikarane i perioden mellom eit val til det neste – den tida er kanskje over.

Kan rapporten sine påstandar om konspirasjon likevel vere sanne? Ein kan sjølvsag ikkje sjå heilt bort frå det. Men så å seie alle kjelder i rapporten er «tenestemann A» og «politikar B» i Russland. Det er ingen analyse og ingen kontekst (samanheng). Det aller meste er lause moment; det er kalla rådata. Men kanskje nettopp det var poenget – fragmenterte rådata er mest nyttig dersom ein skal sette i sving spekulasjonar.

Påstandar om konspirasjon må vere grunngitte. Dei må i det minste vere rimelege. Her er det få haldepunkt. Tvert om, ei av dei konkrete påstandane som det har vore mogleg å sjekke, Michael Cohen sitt møte med russarane i Praha, viser seg å vere galt. Cohen har aldri vore i Praha.

Andre har peika på at rapporten er for innhaldsrik og omfattande (35 sider). Korleis er det mogleg? Til dømes får vi vite at Ukrainas ex-president Yanukovych stadfesta til Putin på eit hemmeleg møte i august 2016 at han betalte Manafort under bordet, men forsikra samtidig Putin om at alle spor og bevis er borte. Det er så vidt eg kan forstå sjeldan i etterretningsverda å kunne skaffe seg så mykje informasjon som slike saker som frå russisk side må vere topp hemmeleg i dette tilfellet. Kan ein britisk ex etterretningsoffiser klare å skaffe seg så mykje stoff om Russlands truleg mest hemmelege operasjon, men som ikkje vestleg etterretning elles kjenner til?

Andre ekspertar peikar på at de kan vere grunnlag for noko i rapporten, men at mykje er framleis usikkert. Spesielt er det vanskeleg å legge vekt på ein rapport der det ikkje er kjent kven kjeldene er. Ei vurdering av kjeldene betyr mykje for analysen. Påstandane i rapporten må sjekkast ein for ein, og dei må sjåast i kvar sin samanheng og sjekkast mot andre kjelder. Rapporten er eit rådokument som treng langt meir analyse og undersøking, men sidan amerikansk etterretning tek den så alvorleg at dei orienterer både Trump og Obama, kan det bety at dei meiner det er noko substans i rapporten. Men kva er det?

For rapporten kan vere viktig. Kanskje kan det finnast kompromitterande stoff om Trump, kanskje var der visse kontaktar med Trumps organisasjon? Men eit viktig moment er at når leiinga i både FBI, NSA og CIA vel å orientere Trump om rapporten, er ikkje det nødvendigvis fordi dei trur så mykje av den er rett, men at dei meiner den er «viktig», slik ein tidlegare NSA-jurist seier det. Denne skilnaden er viktig. Det betyr at Trump i denne saka i like stor grad kan vere eit offer for russisk etterretningsoperasjonar som at han kan ha samarbeid med dei, slik rapporten påstår.

Russarane har som kjent vore engasjert i undergravingsoperasjonar mot USA i større grad enn vi visste. Vi er samtidig desse vekene i ein kritisk periode for den demokratiske syklusen i Amerika, dagar før innsettinga. Neste veke er kroninga, ikkje berre av Trump, men i sjølve grunnen, av det det amerikanske demokratiet. Trump kan ha svin på skogen… kanskje like ille som Clinton, men det er slett ikkje umogleg at Trump på same måte som Clinton også er brikker i eit russisk spel. Dette forstod ikkje CNN.